على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1502
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
دست باز ( dast - b z ) ص . م ف . پ . چست و چالاك و جلد كار و آنكه هر كارى را زودتر از همه مىكند . و ماهر و با وقوف در بازى نرد و شطرنج . و جوانمرد و با سخاوت . و خواندن نماز با دستهاى باز يعنى در كنار بدن آويزان ضد دست بسته . دست بازى ( dast - b zi ) ا . پ . حيله و مكر و نيرنگ و حقه بازى . و خوشى و خرمى و خرسندى . دست بالا ( dast - b l ) ص . پ . غالب و مظفر و فيروز . دستبانه ( dast - b ne ) ا . پ . دستكش . و دستانه و دستينهء زنان . دست بدست ( dast - be - dast ) م ف . پ . على التوالى و بدون انفصال و انقطاع . و به زودى و چالاكى . و نقد بدون نسيه . دست بدل ( dast - be - del ) ص . پ . ناتوان و ضعيف و عاجز و درمانده و بىيار . دست برجن ( dast - barjan ) ا . پ . دستنبهء از طلا و نقره و جز آن كه زنان بر دست كنند و دست برنجن . دستبرد ( dast - bord ) ا . پ . فضيلت و برترى . و فايده و منفعت . و غلبهء در قمار و در جنگ و در حق . و هنر در نبرد و جدال . و دستبرد نمودن : غلبه كردن و غالب آمدن و ظفر يافتن . دست بر دهان ( dast - bar - dah n ) ص . پ . خورنده . دست بر سر ( dast - bar - sar ) ص و م ف پ . سرگردان و سرگشته و مشوش و حيران . و رنجور و غمگين . و فروتن و متواضع . دست برنجن ( dast - baranjan ) ا . پ . دستينهء از طلا و نقره و جز آن كه زنان براى زينت بر دست كنند . دست بر هم ( dast - bar - ham ) و دست بسته ( dast - baste ) ص و م ف . پ . خسيس و لئيم . و نماز گزارنده و مشغول به نماز . و دست بزنجير بسته . و خواندن نماز با دستهاى بسته يعنى دستها را به روى سينه گذاشته نماز خوانند ضد دست باز . دست بقبضه ( dast - be - qabze ) ص و م ف . پ . دست بشمشير و شمشير بدست . و مستعد جنگ و آمادهء پيكار . دست بقچه ( dast - boqce ) ا . پ . بقچهء كوچك و بقچهء دستى . دستبند ( dast - band ) ا . پ . حلقهء طلا و نقره و مانند آن كه زنان در دست كنند . و نيز لعل و مرواريد و بعضى مهرههاى قيمتى كه برشته كشيده و بر دست بندند . و حلقه زدن مردمان و يا جانوران ايستاده باشند و يا نشسته . و يك نوع رقصى مر مردم ايران را كه دست يكديگر را گرفته برقصند و آن را بتازى دعكسة گويند . و دست بند حنا : باقى ماندهء از حنا كه بدستها چسبد . دست بندى ( dast - bendi ) ا . پ . طريقهء نشستن سگ و حيوانات مشابه آن . و گرفتارى . و فروتنى و تواضع . دستبوس ( dast - bus ) و دستبوسى ( dast - busi ) ا . پ . تقبيل دست و بوسه زدن بر دست . دستبويه ( dast - buye ) و ( dast - bovye ) ا . پ . قسمى از خربزه . دستپاچكى ( dast - p cagi ) ا . پ . تعجيل و عجله و شتاب زدگى . دستپاچه ( dast - p ce ) ص و م ف . پ . عجول . و بعجله و بشتاب و بسرعت . دستپاك ( dast - p k ) ا و ص . پ . دستمال و روپاك . و پارسا و پاكدامن و متدين . دست پخت ( dast - poxt ) ا . پ . غذائى كه شخص با دست خودش پخته و بدقت ترتيب داده باشد . دست پس زده ( dast - pas - zade ) ص . پ . آنكه در خريد و فروش چانه مىزند . دست پناه ( dast - pan h ) ا . پ . دست كش . و كلبتين و امبر . دست پيچ ( dast - pic ) ا . پ . دست آويز . دست پيچى ( dast - pici ) ا . پ . مشت زدن . دست پيش ( dast - pic ) ا . پ . دادخواه . و گدا و سائل . دست پيمان ( dast - paym n ) ا . پ . اسبابى كه داماد بخانهء عروس مىفرستد . و دستفيمان و مهرى كه در وقت عقد براى عروس قرار مىدهند . و كابين . دست تنگ ( dast - tang ) ص . پ . تهى دست و گدا و مفلس و محتاج و فقير . دست تنگى ( dast - tangi ) ا . پ . فقر و مسكنت . دست تهى ( dast - tehi ) ص . پ . دست خالى و تهى دست . دستجات ( dastaj t ) ا . پ . دستهها و فرقهها و گروهها . دستجة ( dastajat ) ا . ع . - مأخوذ از دستهء فارسى - آغوش . ج : دساتج . دست چالاك ( dast - c l k ) ا و ص . پ . جلد كار و چابكدست . و دزد . و زبر دست . دست چالاكى ( dast - c l ki ) ا . پ . زبردستى . و دزدى . دست چرب ( dast - carb ) و دست چربى ( dast - carbi ) ا . پ . يارى و امداد و معاونت . و دولت و ثروت . و دست چرب